Η μάχη του Στειρίου ( 10 Ιουνίου 1944) και το κάψιμο του χωριού (24 Ιουνίου 1944)

Η μάχη του Στειρίου ( 10 Ιουνίου 1944) και το κάψιμο του χωριού  (24 Ιουνίου 1944) αποτελούν ένα από τα αγνοημένα ολοκαύτωμα της Βοιωτίας και κατέχουν ξεχωριστή θέση στο γίγνεσθαι της νεότερης ιστορίας της πατρίδας μας και της περιοχής μας.

 ( Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι ).

Το 1943 εντείνεται ο απελευθερωτικός αγώνας και η αντίσταση του ελληνικού λαού εναντίον των γερμανικών και ιταλικών στρατευμάτων κατοχής.
Το γερμανικό μέτωπο αρχίζει να καταρρέει. Οι Γερμανοί θέτουν σε εφαρμογή τη χιτλερική αρχή της «αλληλέγγυας ευθύνης» και διαπράττουν φρικιαστικά εγκλήματα σε βάρος άμαχων κυρίως πληθυσμών της πατρίδας μας, με στόχο να κάμψουν το αγωνιστικό και αντιστασιακό φρόνημα τους.
Στα τρομοκρατικά τους σχέδια εντάσσονται οι μαζικές εκτελέσεις, το κάψιμο πόλεων και χωριών, οι συλλήψεις, το ξεκλήρισμα των κατοίκων ολόκληρων περιοχών.

Θύμα αυτής της θηριωδίας έπεσε και το Στείρι για το οποίο οι φασίστες κατακτητές είχαν την πληροφορία ότι πολλοί κάτοικοι του χωριού ήσαν οργανωμένοι στο ΕΑΜ και βοηθούσαν τον ΕΛΑΣ στον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας.

Η πρώτη απόπειρα εναντίον του Στειρίου έγινε την 10^η Ιουνίου του 1944, αλλά στην θέση Λιθαράκι, περιοχή του Στειρίου, διεξήχθη η νικηφόρα μάχη του Στειρίου (μεταξύ του 11ου Λόχου του ΙΙΙ/34 τάγματος ΕΛΑΣ και Γερμανών SS οι οποίοι κατευθυνόντουσαν προς το Στείρι με σκοπό να κάνουν τα ίδια όπως και στο Δίστομο βιαιοπραγίες, αρπαγές, συλλήψεις και δολοφονίες αμάχων για την τρομοκράτηση του πληθυσμού) με οδυνηρές απώλειες για τους Γερμανούς αλλά και για τον άμαχο και αθώο πληθυσμό του Διστόμου, ενώ το Στείρι προσωρινά γλίτωσε.

Μετά από δυο εβδομάδες, το Σάββατο της 24^ης Ιουνίου 1944, οι Γερμανοί επανήλθαν με δυνάμεις  που είχαν διαταχθεί από την Λιβαδειά και την Άμφισσα να ολοκληρώσουν αυτό που είχανε αφήσει στην μέση την 10^η Ιουνίου.

Σας παραθέτω τις γραπτές αναμνήσεις - μαρτυρίες του Χρήστου Αθ. Πάστρα και Λουκά Γεωρ. Τράκη.

« Στις 24 Ιουνίου 1944 οι Γερμανοί κάνανε την τελευταία επιδρομή προς το Στείρι και το Κυριάκι. Οι Γερμανοί που ερχόντουσαν από την Άμφισσα περνώντας από την Αράχωβα επιτάξανε  μουλάρια μαζί με τους ιδιοκτήτες για την επιχείρηση τους εναντίον των κατοίκων του Στειρίου και του Κυριακίου. Ένα τμήμα Γερμανών κατευθύνθηκε προς το Κυριάκι από τον ελαιώνα του Οσίου Λουκά στην θέση Αϊλουκαΐτικο ή Σιδηροκαφκιό στην κολάδα του αρχαίου Φωκικού Μεδεώνα ,περιοχή σήμερα της μονής του Οσίου Λουκά.

 Κοντά το μεσημέρι εμφανίστηκε μια φάλαγγα Γερμανών στην θέση Βερβά Διστόμου. Οι αντάρτες του Ελλάς είχαν στρατοπεδεύσει στην θέση Κατουρλίθρες Στειρίου. Μόλις πήραν την πληροφορία για την εμφάνιση των Γερμανών ήλθαν στο χωριό και οχυρώθηκαν πάνω από τις αμυγδαλιές του Ν. Τσεκούρα ( Πορδάλα ) στην Σκαριτσά. Μόλις οι Γερμανοί έφτασαν στα πρώτα σπίτια του χωριού άρχισε η μάχη. Οι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει το χωριό φοβούμενοι μήπως γίνει σφαγή όπως στο Δίστομο. Κατά την διάρκεια της μάχης κάηκαν οι θημωνιές στα Κάτω Αλώνια. Οι αντάρτες οπισθοχώρησαν και οι Γερμανοί εισήλθαν στο χωριό τοποθετώντας φυλάκια στο Προφήτη Ηλία.

Από την θέση Αλωνάκια οι αντάρτες πάλι έβαλαν πυρ εναντίον των Γερμανών, στην συνέχεια οπισθοχωρώντας προς το Μεγάλο Χωράφι στη θέση  Κιάφα του Κατή δέχτηκαν βολές από  Γερμανούς από την θέση Λαζαρεΐκα και κατευθύνθηκαν προς το Βοστήνι. Στις 25 Ιουνίου οι Γερμανοί έβαλαν φωτιά στο χωριό και κάηκαν τα σπίτια των : Νικολάου Παπαδημητρίου ( Κολέτσος ) Αθανασίου Παπαδημητρίου, Συμεών Ζάκκα, Δήμου Ζάκκα, Ηρακλή Μπέλλου, Νίκου Παπαδημητρίου ( Ντούλας ), Βασίλη Σκλήρη, Γεωργίου Μπελίτσα ( Πούλος ) Γεωργίου Μπελίτσα ( Τουρτούρης ), Σπύρου Αργυρίου , Αθανασίου Μπέλλου (Κανακόγιαννος ) Ευθυμίου Παπαιωάννου ( Μακρής ) των Παπαγιαννέων, των Μπελλέων, των Βλαχέων ,του Λουκά Μπελίτσα και τον αχυρώνα του Δημητρίου Λαγού ( Δράκος). Στις 26 Ιουνίου έφυγαν οι Γερμανοί και δεν τους ξαναείδαμε πάλι ».  

Η μάχη του Στειρίου και η σφαγή του Διστόμου στις 10 Ιουνίου του 1944.

 Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Η μάχη του Στειρίου

Το πρωί του Σαββάτου της 10ης Ιουνίου του 1944 οι δυνάμεις του 11ου Λόχου του ΙΙΙ/34 τάγματος του ΕΛΑΣ με Διοικητή τον Λοχαγό Χριστόφορο παίρνοντας εντολή έφυγαν από το Κυριάκι και κατέβηκαν στο Στείρι, περιμένοντας τις επίλεκτες δυνάμεις των Γερμανών που είχαν διαταχθεί από την Λιβαδειά και την Άμφισσα να έλθουν με σκοπό την τρομοκράτηση και εκφοβισμό του πληθυσμού του Διστόμου, αλλά κυρίως του πληθυσμού του Στειρίου και του Κυριακίου . Εκείνη την χρονική περίοδο πολλοί κάτοικοι των χωριών αυτών ήσαν οργανωμένοι στο ΕΑΜ και βοηθούσαν τον ΕΛΑΣ στον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας ,ενώ το Γ΄ Ράιχ είχε υποστεί σημαντικές ήττες τόσο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη.

Οι αντάρτες φτάνοντας στο Στείρι επέλεξαν το κατάλληλο σημείο στήνοντας ενέδρα με τρεις διμοιρίες στη θέση Λιθαράκι 1,5 χιλιόμετρο πριν το χωριό περιμένοντας τους Γερμανούς. Οι Γερμανοί φθάνοντας στο Δίστομο και τρομοκρατώντας τους κατοίκους απόσπασαν την πληροφορία ότι υπάρχουν αντάρτες στο Στείρι. Έτσι πριν τις 12:00 το μεσημέρι, 4 γερμανικά και 2 επιταγμένα ελληνικά φορτηγά γεμάτα με άνδρες των SSμεταμφιεσμένους σε χωρικούς για να μην κινήσουν υποψίες , έφυγαν από το Δίστομο με προορισμό το Στείρι με σκοπό να συνεχίσουν και εκεί τα ίδια (βιαιοπραγίες, εκφοβισμό και εκτελέσεις του πληθυσμού).

Ο Νίκος Λ. Ασημάκης Επιλοχίας του Λόχου σε γραπτή μαρτυρία του αναφέρει για την μάχη τα εξής:

"΄Οταν η φάλαγγα έφθασε σ΄επιθυμητό , για το Λοχαγό ύψος, αυτός έριξε μια πιστολιά με το αυτόματο πιστόλι του και αμέσως ο Καραφωτιάς , που ήταν πιο κοντά και περίπου στα 50 μέτρα από το πρώτο αυτοκίνητο ,και επί πολλές ώρες βρισκόταν με το δάκτυλο στη σκανδάλη, έριξε την πρώτη ριπή με το οπλοπολυβόλο του. Αλλά και τα δυο βαριά πολυβόλα δεν καθυστέρησαν ούτε κλάσμα δευτερολέπτου να σπείρουν τον θάνατο στους κτηνανθρώπους φασίστες και στους ντόπιους συνεργάτες του, μαζί τους και τα υπόλοιπα αυτόματα και ατομικά όπλα του Λόχου.... Το πανηγύρι αυτό κράτησε περίπου μέχρι τις δυο το μεσημέρι.Οι Γερμανοί που όπως εκ των υστέρων ανακαλύψαμε ήταν των SS παρ΄όλο τον αρχικό αιφνιδιασμό και τις βαριές απώλειες, συνέχισαν να πολεμούν γερά, ταμπουρωμένοι όπως - όπως ή και καθόλου. Αρκεί να αναφέρω ότι ακριβώς απέναντί μου ένας Γερμανός είχε κρύψει μόλις το κεφάλι του πίσω από μια αφάνα και έριχνε συνεχώς, παρ΄όλον ότι δεχόταν καταιγισμό πυρών.Τέτοια φαινόμενα υπήρξαν πολλά σ΄αυτή την μάχη και οι Γερμανοί αντιστάθηκαν σκληρά, παρ΄όλο που το έδαφος δεν τους βοηθούσε. ".

Η μάχη κράτησε περίπου μέχρι τις δύο το μεσημέρι αναγκάζοντας τους Γερμανούς σε οπισθοχώρηση . Οι απώλειες των Γερμανών ήταν περίπου 40 νεκροί άνδρες, μεταξύ αυτών και ο διοικητής τους, ο οποίος μεταφέρθηκε τραυματισμένος και πέθανε στο Δίστομο ενώ των Ελλήνων 1 νεκρός. Έτσι τελείωσε η μάχη αυτή με οδυνηρές απώλειες για τους Γερμανούς αλλά και για τον άμαχο και αθώο πληθυσμό του γειτονικού χωριού.

Ότι δεν κατάφεραν εκείνη την ημέρα οι Γερμανοί στο Στείρι, επανήλθαν και το πραγματοποίησαν το Σάββατο της 24 Ιουνίου 1944, καίγοντας τα σπίτια και τις θημωνιές στα αλώνια , χωρίς ανθρώπινες απώλειες αφού οι κάτοικοι του είχαν προλάβει να κρυφτούν σε γειτονικές δύσβατες περιοχές του χωριού.

Η Σφαγή στο Δίστομο 

Μετά την μάχη του Στειρίου  οι Γερμανοί επέστρεψαν στο Δίστομο και σε αντίποινα για τις απώλειές τους άρχισαν την σφαγή όσων κατοίκων δεν έφυγαν από την αφύλακτη έξοδο του χωριού προς το γιαλό, το Διάσκελο. Η μανία τους ήταν τόσο μεγάλη που δεν ξεχώριζαν από το μακελειό ούτε τα γυναικόπαιδα και τους ηλικιωμένους. Τον ιερέα του χωριού τον αποκεφάλισαν, βρέφη εκτελέστηκαν και γυναίκες βιάστηκαν πριν θανατωθούν. Η σφαγή σταμάτησε μόνο όταν νύχτωσε και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Λειβαδιά, αφού πρώτα έκαψαν τα σπίτια του χωριού. Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν και κατά την επιστροφή των Γερμανών στην βάση τους, καθώς σκότωναν όποιον άμαχο έβρισκαν στον δρόμο τους. Οι νεκροί  έφτασαν τους 223  από τους οποίους : 209 από το Δίστομο - 3  από την Λιβαδειά - 2 από την Δεσφίνα - 2 από το Στείρι - και έναν από Αίγινα, Δελφούς, Δράμα, Βελίτσα, Μεραλί, Αράχωβα και Ξηροπήγαδο. 

Ένας από τους επικεφαλής που θεωρήθηκε υπεύθυνος για την σφαγή στο Δίστομο Χανς Τσάμπελ (Hans Zampel) μετά το τέλος του πολέμου συνελήφθη στην Γαλλία και εκδόθηκε στην Ελλάδα. Στην πορεία ζητήθηκε η μεταφορά του στην Γερμανία για τις εκεί έρευνες όπου και παρέμεινε. Σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες ζει ως σήμερα ελεύθερος.

Ο λοχαγός των SS Φριτς Λάουτενμπαχ (Fritz Lautenbach) είναι ο άνθρωπος που εκτέλεσε την εντολή και συνέταξε την σχετική ψευδή αναφορά. Η αναφορά του Lautenbach, αμφισβητήθηκε άμεσα από τον επίσης αυτόπτη μάρτυρα της μυστικης αστυνομίας, Georg Koch, o οποίος συνόδευε την αποστολή